نقد کتاب: مردم در سیاست ایران

مجله هفت به نقل از کاروژ

میلاد موسوی


مردم در سیاست ایران / یرواند آبراهامیان / بهرنگ رجبی / نشر چشمه

از پیچ که رد شدم خیابان را کشته بودند

از آنجایی که مدرنیته ما غالبا از مشروطه تا کنون با شکست های تلخ همراه بوده است،هیچگاه نتوانسته از خود تصویری واضح به نمایش بگذارد.اگر نگاهی دقیق تر به تاریخ پر تنش مدرنیته ی مغشوش خود بی اندازیم، به این نکته پی خواهیم برد که همچون بسیار جای دیگر، مکان رخ دادن این شکست ها و پیروزی ها یا بهتر بگویم این تاریخ شکسته، خیابان و شهر بوده است.

از این جهت شهرهای ایران هرکدام خاطره ای را یاد آوری می کنند؛ خاطرات تلخی همچون قیام خونین پانزده خرداد ، تظاهرات هفده شهریور در میدان شهدا (ژاله) و…

خیابان هایی که همیشه یاد آور شکست ها بوده است.از جدایی عشاق گرفته تا شور و شوق جمعی و یأس های دائمی. پس مدرنیته ای که ما آن را به میانجی شهر تجربه کردیم، همیشه باز نمایی همان تاریخ شکسته بوده است.

تاریخی که به همت مردمی که مانند خون در رگ خیابان ها ، میدان ها و امکنه مقدس جاری بوده اند، ایستاده اند و در برهه هایی از تاریخ خون شان ریخته شده است.

«مردم در سیاست ایران» آخرین کتابی است که از پروفسور یرواند آبراهامیان در ایران با تلاش نشر چشمه و با ترجمه ی بهرنگ رجبی انتشار یافته در ۵ پژوهش روایت حضور مردم از دوره مشروطه تا انقلاب ۱۳۵۷ است.

کتابی که اینبار نه با محوریت گفت و گو ها و بده بستان های سیاستمدارن حرفه ای پشت در های بسته، بلکه به واسطه ی حضور مردم در خیابان یا همبستگی اصناف و جمعیت های برای رسیدن به خواست های جمعی، به دست آمده است.

اگر کمی موشکافانه تر به مطالب کتاب توجه کنیم در میابیم که کتاب در مورد قدرت مردم در زمانی است که تمام امور مملکتی به دست شاه، یعنی شخص اول مملکت تصمیم گیری میشد و حتی حق رای نیز با میزان ثروت مردم به آنها داده میشد.کتاب به بررسی اتحاد مردم ، بازار ، و روحانیت می پردازد که برای اولین بار در دوره مشروطه با شعار (زنده باد ملت ایران) به قیام برخواستن تا سرحد مطالبات خود را از حکومت سلطنتی بگیرند.

آبراهامیان در بیشتر تحقیقات خود به نقش مردم در خیابان ها و تصمیمات آنها که به صورت جمعی در خیابان ها گرفته شده است می پردازد تا به تصمیماتی که سیاستمدارن بر سر میزهایشان گرفته اند.

کتاب در ۵ مقاله نگارش شده است :دو مقاله ی نخست کتاب در اواخر دهه ی شصت میلادی نوشته شده است ،که اولی به نقش جمعیت های مردمی در تحولاتی می پردازد که نهایتا به انقلاب مشروطه انجامید و دومی ، رد این اثر گذاری های مردمی تا مقطع کودتای ۱۳۳۲ را پی میگیرد.مقاله سوم که چهل سالی بعد تر از آن دو مقاله ی نوشته شده ، سهم جمعیت های مردمی در پیشبرد و پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ را می سنجد و ضمنا ، نشان میدهد دلبستگی به بررسی جایگاه مردم در سیاست ، همه ی عمر پژوهشی آبراهامیان ادامه و دوام داشته است.

چهارمی مقاله ای است در باره سرخوردگی جمعی مردمی و بنیان گذاران فرقه دموکرات آذربایجان از سازمانی سیاسی ، حزب توده ، و روی آوردنشان به مبارزه خود بنیاد، و پنجمی که متن ویراسته ی یک سخنرانی دانشگاهی است ، گزارشی از فراز و فرود های جنبش کارگری ایران میدهد در مقطعی کوتاه از تاریخ ایران مدرن، که آدم های خیابان توانستند بسیاری از خواسته هایشان را به حاکمان تحمیل کنند.

آنچه که تا کنون در ایران از یرواند آبراهامیان به چاپ رسیده است :

ترجمهٔ احمد گل‌محمدی،محمد ابراهیم فتاحی چاپ اول. نشر نی ۱۳۷۷٫ ایران بین دو انقلاب

۱۳۸۷  ترجمهٔ کاظم فیروزمند، محسن مدیرشانه‌چی، حسن شمس‌آوری. نشر مرکز،.ایران بین دو انقلاب ،

تاریخ ایران مدرن ،ترجمه محمد ابراهیم فتاحی ،چاپ دوم نشر نی ،۱۳۸۹

 کودتا:۲۸مرداد. سازمان سیا و ریشه‌های روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن ،ترجمهٔ محمّدابراهیم فتاحی. چاپ سوم. نشر نی، .۱۳۹۲

مردم در سیاست ایران ، پنج پژوهش موردی ،ترجمه بهرنگ رجبی ، نشر چشمه ، ۱۳۹۴

از ترجمه های بهرنگ رجبی تا به امروز می توان به :

انواعی مرغابی

مردم در سیاست ایران

بعد زلزله

کتابخانه‌ی عجیب

پستچی همیشه دو بار زنگ می‌زند

غرامت مضاعف

تابوت‌های دست‌ساز

داریو فو: جسدهای پستی و….

دست به دهان

وودی آلن: دوباره این آهنگو بزن سم، از این آب ننوشید

اشاره کرده.