معرفی کتاب: تعمق در فیلم

مجله هفت به نقل از کافه نقد


تعمق در فیلم / پیتر لمان ، ویلیام لور / حمیدرضا احمدی لاری / نشر ساقی

اين کتاب مي‌خواهد دانش‌جويان را هم به نگاه انتقادي‌تري نسبت به فيلمي که تماشا مي‌کنند مجهز کند. نيمه‌ي اول هر فصل به معرفيِ کليِ مسائل انتقادي و شرح آن‌ها با ارجاع به فيلم‌هاي مختلف اختصاص دارد. نيمه‌ي دوم فصل به تجزيه و تحليل يک يا دو فيلمي مي‌پردازد که به مقوله‌ي مطرح‌شده در بخش اول مربوط است. عکس‌هاي متعددي اين مطالب را روشن‌تر و فهم آن‌ها را آسان‌تر مي‌سازند. انتخاب فيلم‌ها در سراسر کتاب با اين نيت صورت گرفته که ميان آثاري که احتمالاً اغلب دانش‌جويان مي‌شناسند (مثلاً آثار سينماي معاصر هاليوود) و فيلم‌هايي که نمونه‌ي تکنيک‌هايي از فيلم‌سازي‌اند که اين دانش‌جويان نمي‌شناسند (مثلاً آثاري از سينماي مليِ ديگر کشورها يا از دوره‌هاي گذشته‌ي تاريخ سينما) توازن برقرار باشد. کتاب‌شناسيِ پايان هر فصل، متون نوشتاريِ بيش‌تري در مورد مطالبي که در همان فصل تحليل شده معرفي مي‌کند. ما به‌علاوه مقالات و کتاب‌هايي را که مطالب کتاب خود را بر آن‌ها مبتني کرده‌ايم نيز معرفي کرده‌ايم.

کتاب علاوه بر زيبايي‌شناسي، توجه خود را به مقولات اجتماعي و فرهنگي نيز معطوف کرده است. به نظر ما همه‌ي اين مقولات مهم‌اند و در واقع نمي‌توان آن‌ها را از هم جدا کرد. بدون شناختن چگونگيِ عملکرد فيلم به عنوان يک سيستم بازنمايي، مشکل بتوان به طرز معقولي از بازنماييِ زنان و رنگين‌پوستان در سينما صحبت کرد. به همين شکل، نمي‌توان از ترکيب‌بنديِ بصري بدون توجه به مفهوم اجتماعيِ آن صحبت کرد. بايد ياد بگيريم که در حين تماشاي تصوير روي پرده، چيزي که بازنمايي مي‌شود، چگونگيِ بازنمايي، و چگونگيِ تأثير آن بر تماشاگر را نيز با نگاهي انتقادي مورد تعمق قرار دهيم. اين کتاب بر همين اساس نوشته شده.

در پیشگفتار این کتاب می خوانیم:” مردم، به دلایل مختلف، نسبت به یک فیلم واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند. نقدنویسان فیلم هم اگرچه شغل‌شان این است که «فیلم را بفهمند»، معمولاً نظر واحدی ندارند. این آرای متناقض می‌توانند حقایق فراوانی را در مورد پیش‌فرض‌هایی که ریشه‌ی این واکنش‌هاست نشان دهند، و تعمق در پیش‌فرض‌ها روش خوبی است برای آغاز تعمق در فیلم‌ها. اما به‌علاوه، خواهیم دید که روش‌های کارامد فراوانی برای تعمق در فیلم وجود دارد و می‌توان فیلم را با رویکردهای فراوانی تجزیه و تحلیل کرد.

فرایندِ آموختنِ نحوه‌های فراوانِ تعمق در فیلم، لذت و شناخت ما از سینما را گسترش می‌دهد. البته نگاه نقاد و تحلیلی نباید لذت تماشای فیلم را از ما بگیرد، اما در برابر، توجه به مؤلفه‌های شکلی (فرمال) و مقولات فرهنگیِ فیلم، ما را به تماشاگرانی فعال‌تر و نکته‌بین‌تر تبدیل می‌کند. به چالش گرفتن فیلم و نپذیرفتنِ هرآن‌چه که سازندگان و تولید‌کنندگان فیلم می‌گویند، کار لذت‌بخشی است. تعمق در فیلم، به معنای دیدن فیلم از منظر تماشاگری فعال و آگاه است ــ کاری که لذت ما از تماشای چنین هنر یگانه‌ای را صدچندان می‌کند. زیرا که هرچه نحوه‌ی تماشا و تفکر در مورد یک فیلم را بهتر بشناسیم، از آن چیزهای بیش‌تری دریافت می‌کنیم و از تماشای چندباره‌اش لذت فراوان می‌بریم؛ شاید حتی بیش‌تر از زمانی که داستانش هنوز برای‌مان تازه بود.”